Tokom 2025. godine crnogorska ekonomija bila je pod uticajem kombinacije domaćih faktora i izraženih eksternih rizika. Godinu su obilježili privredni rast niži od planiranog, ali i od ostvarenog rasta prethodnih godina, velika lična potrošnja i relativno dobra turistička sezona, kao i rastući fiskalni pritisci, viši troškovi poslovanja i povećana osjetljivost na spoljne šokove.

Iako je glavni rast neto zarada realizovan krajem 2024. godine kroz mjere „Evropa sad 2“, tokom 2025. ekonomija se prilagođavala novom nivou troškova rada. Osim tih efekata, rastu troškova rada doprinio je i nesklad na tržištu rada, gdje se privreda suočava sa nedostatkom ponude kvalifikovane radne snage. Nastavak rasta zarada podržao je ličnu potrošnju i domaću tražnju, ali je istovremeno povećao opterećenje za privredu, naročito u sektorima sa nižom produktivnošću i intenzivnim učešćem radne snage.

Rast raspoloživog dohotka stanovništva doprinio je jačanju u sektorima trgovine, ugostiteljstva i uslužnih djela­tnosti. Model rasta ostao je dominantno oslonjen na potrošnju i uvoz. S druge strane, ekološka rekonstrukcija termoelektrane u Pljevljima znatno je uticala na smanjenje izvoza električne energije, što je dodatno povećalo spoljnotrgovinski deficit, pa je na tom polju zabilježen još jedan negativan rekord – pokrivenost uvoza izvozom iznosila je svega 13,5%. 

Turistička sezona ostala je glavni generator prihoda i priliva novca u sistem. Istovremeno, dodatno je potvrđena velika zavisnost crnogorske ekonomije od turizma, što je čini posebno osjetljivom na geopolitičke poremećaje, promjene potrošačkih navika i usporavanje evropske ekonomije.

Nastavljeni su infrastrukturni i energetski projekti, prije svega u oblasti saobraćaja i energetike. To je podržalo građevinski sektor i investicionu aktivnost, ali i povećalo potrebu za dodatnim finansiranjem i zaduživanjem države. Povećani rashodi za zarade, socijalna davanja i kapitalne projekte dodatno su opteretili budžet. Fiskalni prostor ostao je ograničen, uz kontinuiranu potrebu države za stalnim refinansiranjem obaveza i uz potpuno odsustvo inicijative da bar kamate i dio duga otplati iz sopstvenih izvora.

Inflacija je bila niža nego u prethodnim godinama, ali su cijene usluga, hrane i stanovanja nastavile da rastu. Privreda je tokom 2025. sve više osjećala sekundarne efekte rasta zarada iz 2024. godine kroz povećane troškove rada, pritiske na profitabilnost i rast cijena usluga.

Nastavljen je proces pridruživanja Evropskoj uniji i usklađivanja domaćeg zakonodavstva i domaće prakse sa evropskim standardima, uključujući aktivnosti povezane sa integracijom u SEPA platni sistem i reforme u fina­nsijskom sektoru, što je pozitivno uticalo na percepciju investicione stabilnosti zemlje.

Uz sve to na domaću ekonomiju znatno su djelovali i spoljni faktori. Slabiji ekonomski rast eurozone, geopolitičke tenzije i povećana neizvjesnost na međunarodnim tržištima negativno su uticali na investiciono okruženje i očekivanja privrede. Restriktivni uslovi finansiranja na međunarodnim tržištima prijete povećanjem troškova zaduživanja države i privatnog sektora, što može znatno ograničiti investicionu dinamiku u narednom periodu. Iako su globalni inflatorni pritisci oslabili u odnosu na prethodni period, cijene energenata i dalje su predstavljale faktor rizika za transport, turizam i proizvodne djelatnosti, a predstavljaće potencijalnu prijetnju i u narednom periodu.

Pod uticajem navedenih efekata i trendova kretali su se i pokazatelji koji se prate u okviru TBM inicijative. Tako je broj preduzeća koja su na vrijeme predala finansijske iskaze za 2025. godinu približno na prošlogodišnjem nivou. I struktura preduzeća po veličini, u skladu sa očekivanjima, ostala je skoro ista. Dakle – mikro i mala preuzeća dominiraju po broju i zajedno čine 98,95% crnogorske privrede.

Tokom godine osnovana su 7.564 nova poslovna subjekta, što je oko 5,5% manje nego prethodne godine. Broj obrisanih preduzeća manji je čak za 20%, pa se takvo kretanje već može nazivati opadajućim trendom i vraćanjem na „redovan nivo“. Uzrok negativnog trenda može biti u manjoj aktivnosti stranih državljana, koji su u prethodnim godinama otvarali veliki broj preduzeća i znatno „doprinosili” statistici. Detaljnijim posmatra­njem kompanija koje su pokretali strani državljani od 2021. godine do danas, može se zaključiti da u većini slučajeva preduzeća nijesu otvarana iz poslovnih razloga, već vjerovatno radi dobijanja dozvola za boravak u Crnoj Gori. Iako TBM inicijativa zastupa stav da treba podsticati poslovnu aktivnost, očekuje se da će budući propisi urediti ovu oblast tako da poslovni su­­bjekti mogu registrovati isključivo stvarne biznise, dok osnivanje preduzeća iz neposlovnih razloga neće biti dozvoljena praksa.

Poslovni prihodi preduzeća u Crnoj Gori (nefinansijski sektor) porasli su 10,7%, što je znatan rast, koji je prouzrokovan dominantno rastom domaće potrošnje, kao i finansijski relativno uspješnom turističkom sezonom. Tom rastu djelimično je dopri­nijela inflacija, ali u znatno manjoj mjeri nego što je to bio slučaj prethodnih godina. 

Inflacija je najviše „pogurala” djelatnosti u kategorijama: Hotelijerstvo, Restorani i kafići i Upravljanje nekretninama. Najveći nominalni rastprihoda bilježi se u telekomunikacijama, dominantno zbog rasta prihoda jednog operatera, a zatim u segmentu medicinskih usluga, građevinarstvu i ugostiteljstvu. Ako se zanemare efekti inflacije i nestandardni rast prihoda jednog telekomunikacionog operatera, najveći realni rast ostvaren je u kategroijama: Građevinarstvo, Restorani i kafići i Trgovina naftom i naftnim derivatima.

Najveći dio ili 32% poslovnih prihoda ostavila su velika preduzeća. Mala i srednja ostvarila su otprilike po četvrtinu poslovnih prihoda, dok su mikropreduzeća ostvarila 15% prihoda. Činjenica da se u svega 64 velika preduzeća, koja čine 0,18% svih preduzeća, ostvari čak 32% prihoda, ukazuje na visok stepen koncentracije crnogorske privrede.

Neto dobit, kao najpromjenljivija kategorija koju prati TBM inicijativa, rasla je i u 2025. godina i dostigla je nivo od 875 miliona. Ako ovome dodamo i dobit ostvarenu u finansijskom sektoru, od oko  150 miliona, ukupno ostvarena neto dobit u 2025. godini veća je od jedne milijarde. To je najveći iznos ostvarene neto dobiti od kada analitičari TBM prate crnogorsku privredu u okviru ovog i drugih projekata, a vrlo je moguće da je to i najveći ikad zabilježeni rezultat.

Posmatrano po strukturi preduzeća, zanimljivo je da je najveća neto dobit ostvarena kod malih preduzeća, zatim kod srednjih i na kraju kod velikih. Mikropreduzeća i ove godine bilježe kumulativno negativan rezultat, koji je manji nego prethodne godine, ali koji i dalje jasno pokazuje da je ovom segmentu najviše potrebna institucionalna podrška. To je posebno važno kada se ima u vidu da je najveći broj zaposlenih angažovan u mikropreduzećima, kao i da se među današnjim mikropreduzećima nalazi potencijal razvoja ekonomije, ali i da su među njima neka buduća velika i srednja preduzeća.

Tokom 2025. godine došlo je do blagog rasta broja zaposlenih, znatno manjeg od rasta prihoda i neto dobiti, što ukazuje na rast produktivnosti u crnogorskim preduzećima. Struktura zaposlenih po veličini preduzeća pokazuje da i dalje najveći broj zaposlenih radi u mikropreduzećima – čak 2/5 (dvije petine), što jasno ukazuje na značaj mikropreduzeća u domaćoj ekonomiji. 
Kod preduzeća sa većim brojem zaposlenih nije došlo do znatnijih promjena, s tim što se dâ primijetiti da kod određenih firmi vjerovatno postoje određene mjere optimizacije u cilju povećanja produktivnosti zaposlenih.

Crna Gora je tokom 2025. zadržala relativno stabilan rast i solidnu ekonomsku aktivnost, prije svega zahvaljujući turizmu i priličnoj domaćoj potrošnji. Međutim, dodatno su postale vidljive i strukturne slabosti ekonomskog modela – visoka zavisnost od uvoza i turizma, ograničena produktivnost, rast troškova rada i osjetljivost na spoljne šokove. Za poslovni sektor, godinu su obilježili viši operativni troškovi, opreznije investicione odluke i potreba za povećanjem efikasnosti i produktivnosti. Ipak, sveukupno, prema ostvarenim rezultatima, poslovna 2025. bila je uspješna godina, koja je pokazala visok nivo otpornosti crnogorske privrede na spoljne uticaje i pritiske.